دبیرکل سازمان ملل متحد با هشدار درباره تشدید شکافهای ژئوپلیتیکی، جنگها، بحران اقلیمی، نابرابری و رشد سریع هوش مصنوعی تاکید کرد که جهان در حال حرکت به سوی نظمی چندقطبی است و آینده آن به این بستگی دارد که قدرت بر اساس قانون و همکاری مدیریت شود یا زور و اجبار.
به گزارش سوالات و مقالات، آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، در سخنرانی خود در مجمع عمومی این سازمان گفت شکافهای موجود در جهان در حال گسترش است و جنگها، نقض حقوق بشر، استفاده از گرسنگی بهعنوان سلاح، کشته شدن نیروهای بشردوستانه و کنار گذاشته شدن قوانین بینالمللی، همزمان با تشدید نابرابریها و بحران اقلیمی، اعتماد میان کشورها را تضعیف کرده است. بنابر روایت ایرنا، گوترش گفت این بحرانها جدا از یکدیگر نیستند، بلکه بخشهایی از یک داستان مشترک درباره «قدرت» هستند و تاکید کرد که ساختار قدرت در جهان از سه مسیر در حال تغییر است. نخست، مراکز جدید اقتصادی، سیاسی و فناورانه در حال ظهور هستند. دوم، بخشی از قدرت از دولتها به شمار محدودی از شرکتها و افراد خصوصی منتقل شده و سوم، انسانها به شکل فزایندهای قدرت تصمیمگیری را به ماشینها واگذار میکنند، بهگونهای که عوامل هوش مصنوعی خودمختار و تسلیحات مرگبار خودکار از مفهوم علمی-تخیلی به واقعیت نظامی تبدیل شدهاند. وی با اشاره به حرکت جهان به سمت چندقطبی شدن گفت این روند برگشتناپذیر است، اما میتواند به دو مسیر متفاوت منتهی شود. یک مسیر، جهانی متشکل از شکاف، بیاعتمادی، بازارهای پراکنده و همکاری محدود است و مسیر دیگر، «چندقطبی شبکهای» است که در آن مراکز متعدد قدرت در چارچوب قوانین بینالمللی و روابط اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فناورانه درهمتنیده با یکدیگر فعالیت میکنند. دبیرکل سازمان ملل تاکید کرد هیچ قدرتی بهتنهایی قادر به حل چالشهای امروز نیست و رقابت میان کشورها لزوماً به معنای تقابل نیست. او خواستار تقویت نظام چندجانبهگرایی و اصلاح نهادهای بینالمللی، بهویژه شورای امنیت، شد تا این نهادها بازتابدهنده واقعیتهای امروز جهان باشند. گوترش گفت آفریقا با وجود تغییر اساسی جایگاه خود در جهان، همچنان هیچ کرسی دائمی در شورای امنیت ندارد و این وضعیت را ناعادلانه دانست. گوترش در ادامه، جنگ و صلح را نخستین آزمون بزرگ قدرت در قرن بیستویکم خواند و گفت صلح تنها نبود جنگ نیست، بلکه مهار قدرت بر اساس قانون است. او درباره درگیریهای خاورمیانه خواستار توقف جنگ، ارسال کمکهای بشردوستانه و احیای کامل حقوق و آزادیهای کشتیرانی بر اساس قوانین بینالمللی شد. وی با اشاره به فلسطین، گفت: عملیات نظامی پس از عملیات هفتم اکتبر در غزه، از نظر میزان کشتار و ویرانی، در تمام سالهای فعالیت من بهعنوان دبیرکل سازمان ملل بیسابقه بوده است. گوترش همچنین با اشاره به اقدامات دیوان بینالمللی دادگستری گفت همه طرفها باید به قوانین بینالمللی و دستورات این دادگاه پایبند باشند و هشدار داد خشونت، آوارگی و گسترش شهرکسازی در کرانه باختری، مسیر صلح را تهدید میکند. دبیرکل سازمان ملل متحد همچنین جنگ روسیه و اوکراین، بحران سودان و جنگ داخلی میانمار را از دیگر نمونههای خارج شدن قدرت از کنترل دانست و بر حفاظت بدون استثنا از غیرنظامیان، دسترسی بشردوستانه و پاسخگویی تاکید کرد. گوترش بحران اقلیمی را دومین آزمون بزرگ قدرت دانست و گفت گذار به انرژی پاک میتواند توازن قدرت را تغییر دهد. او خواستار برنامه ملی کشورها برای فاصله گرفتن از سوختهای فسیلی شد و تاکید کرد شرکتهای بزرگ نفتی که بیشترین سود را از آلودگی به دست آوردهاند، باید سهم بیشتری در جبران خسارتها داشته باشند. وی همچنین خواستار افزایش تامین مالی سازگاری کشورهای در حال توسعه و اجرای موثر صندوق خسارت و زیان شد. دبیرکل سازمان ملل هوش مصنوعی را چهارمین آزمون بزرگ قدرت توصیف کرد و گفت قدرت امروز بیش از گذشته به داده، ظرفیت محاسباتی و الگوریتمها وابسته است. به گفته وی، خطر اصلی فناوری نیست، بلکه فناوری بدون پاسخگویی، توانایی بدون نظارت و تصمیمگیری بدون شفافیت است. گوترش خواستار همکاری کشورهایی شد که در زمینه هوش مصنوعی پیشتاز هستند تا اطلاعات مربوط به خطرات ایمنی، آزمایشها و سازوکارهای حفاظتی را به اشتراک بگذارند. او همچنین پیشنهاد ایجاد یک چارچوب چندجانبه مدیریت ریسک هوش مصنوعی با نظارت مستقل را مطرح کرد و تاکید کرد کودکان نباید به آزمودنی سامانههای تنظیمنشده تبدیل شوند و تصمیمهای مرگ و زندگی نباید به ماشینها واگذار شود. ۲۱۹